'Có nồng độ cồn nhưng không bị tăng nặng trách nhiệm hình sự?' và 5 giải đáp làm sáng tỏ từ Tòa án Tối cao
Lời mở đầu: Sự thật không phải lúc nào cũng như ta thấy
Hãy tưởng tượng tình huống này: Bạn đang điều khiển xe trên đường, hoàn toàn tỉnh táo và khẳng định mình không hề đụng đến một giọt rượu bia nào. Tuy nhiên, khi lực lượng chức năng kiểm tra, máy đo lại báo số, thậm chí kết quả xét nghiệm máu cho thấy có nồng độ cồn. Trong sự ngỡ ngàng đó, liệu pháp luật có mặc nhiên khép bạn vào tội "Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ"? Câu trả lời vừa được Tòa án nhân dân (TAND) Tối cao làm rõ trong Công văn số 250/TANDTC-PC, mang lại cái nhìn công bằng và thấu đáo hơn về việc áp dụng các tình tiết định khung hình phạt, bảo vệ quyền lợi chính đáng của công dân trước những yếu tố khách quan.
Điểm bất ngờ: Nồng độ cồn trong máu và "nguyên nhân" bí ẩn
Trong thực tiễn xét xử, đã có trường hợp bị cáo có chỉ số nồng độ cồn trong máu đạt mức 0,282mg/100ml nhưng khẳng định không uống rượu bia. Trước đây, con số này thường được coi là bằng chứng thép để áp dụng tình tiết tăng nặng theo điểm b khoản 2 Điều 260 Bộ luật Hình sự (BLHS). Tuy nhiên, TAND Tối cao đã đưa ra một diễn giải quan trọng: Việc chỉ dựa vào con số trên máy đo là chưa đủ.
Chỉ số cồn trong máu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như "cồn sinh học" tự nhiên trong cơ thể hoặc do thực phẩm, không nhất thiết là từ đồ uống có cồn. Do đó, để áp dụng tình tiết định khung tăng nặng, cơ quan chức năng phải xác định được nguồn gốc của nồng độ cồn đó có thực sự từ rượu, bia hay không.
"Trường hợp không có căn cứ xác định người phạm tội đã sử dụng rượu, bia thì không áp dụng tình tiết này."
Giải đáp này không chỉ đảm bảo tính xác thực pháp lý mà còn ngăn chặn việc oan sai do các yếu tố khoa học khách quan, khẳng định tinh thần thượng tôn sự thật của pháp luật.
Hiểu đúng về "Phạm tội 2 lần trở lên": Bài học từ một buổi tối tại phòng trọ
Một tình huống pháp lý gây tranh cãi khác được TAND Tối cao làm rõ liên quan đến tội xâm hại người chưa thành niên. Ví dụ: Nguyễn Văn A đưa bạn gái 15 tuổi về phòng trọ và thực hiện hành vi giao cấu 2 lần trong cùng một khoảng thời gian ngắn. Nhiều ý kiến cho rằng đây là một hành vi kéo dài, nhưng dưới lăng kính pháp luật, điều này nghiêm khắc hơn nhiều.
Theo Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP ngày 30/09/2025, TAND Tối cao khẳng định:
Nếu mỗi lần thực hiện hành vi đều có đủ yếu tố cấu thành tội phạm độc lập.
Chưa có lần nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chưa hết thời hiệu truy cứu.
Thì bị cáo phải bị áp dụng tình tiết tăng nặng "phạm tội 2 lần trở lên". Quy định này nhấn mạnh tính nghiêm minh trong việc bảo vệ trẻ em, không chấp nhận việc bao biện rằng các hành vi diễn ra liên tiếp trong thời gian ngắn thì chỉ tính là một lần.
Cách tính tiền "gốc" khi xử lý tội cho vay lãi nặng
Trong các vụ án "tín dụng đen", việc xác định số tiền "gốc" để tịch thu sung quỹ Nhà nước thường gây lúng túng. Để thống nhất cách hiểu theo Điều 201 BLHS, TAND Tối cao hướng dẫn phân biệt rõ hai kịch bản dựa trên ví dụ cụ thể của Nguyễn Văn A (người cho vay) và Nguyễn Văn B (người vay):
| Kịch bản giao dịch | Ví dụ minh họa thực tế | Số tiền gốc bị tịch thu sung quỹ |
| Vay nhiều lần độc lập | Lần 1 vay 10 triệu; Lần 2 vay 50 triệu (không liên quan nhau). | Tổng các lần vay: 10 + 50 = 60 triệu đồng. |
| Vay cộng dồn (Lãi nhập gốc) | Lần 1 vay 10 triệu, lãi 1,4 triệu. Đến hạn không trả được, A lập giấy vay mới ghi tổng nợ là 11,4 triệu. | Chỉ tính tiền gốc ban đầu: Pháp luật chỉ công nhận 10 triệu đồng. |
Logic của quy định này là nhằm triệt tiêu ý chí trục lợi từ tiền lãi bất chính. Pháp luật không cho phép tội phạm "hợp thức hóa" tiền lãi thành tiền gốc để né tránh việc bị tịch thu tài sản khi vụ án bị phanh phui.
Cơ hội sống: Chuyển hình phạt Tử hình thành Tù chung thân cho tội ma túy
Đây là một trong những điểm mang tính nhân văn sâu sắc nhất trong chính sách hình sự mới (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025). Theo Nghị quyết số 03/2025/NQ-HĐTP ngày 30/09/2025, những người bị tuyên án tử hình về tội ma túy (Điều 248 và 251 BLHS) trước ngày 1/7/2025 nhưng chưa thi hành án có cơ hội được giảm án xuống tù chung thân nếu:
Không phải là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy vụ án.
Không có từ 2 tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trở lên.
Điều chấn động nhất: Việc xem xét này không phụ thuộc vào khối lượng hay thể tích ma túy (kể cả khối lượng rất lớn). Sự thay đổi này tập trung trừng trị kẻ cầm đầu nhưng mở ra con đường hối cải cho những đối tượng lệ thuộc hoặc chỉ đóng vai trò thứ yếu, thể hiện sự phân hóa tội phạm sắc bén của Nhà nước.
Ranh giới giữa "Gây rối trật tự" và "Cố ý gây thương tích" của nhóm thanh thiếu niên
Hiện nay, tình trạng thanh thiếu niên mang hung khí đi "giải quyết mâu thuẫn" diễn ra phức tạp. Dựa trên Công văn số 163/TANDTC-PC, TAND Tối cao phân định ranh giới giữa hai tội danh dựa trên yếu tố "đối tượng tấn công":
Tội Cố ý gây thương tích (Khoản 6 Điều 134): Áp dụng khi nhóm đối tượng đã chuẩn bị hung khí nguy hiểm và xác định rõ đối tượng tấn công cụ thể. Chỉ cần có ý định và chuẩn bị tấn công một người xác định, dù chưa gây ra thương tích thực tế, bị cáo vẫn đối mặt với tội danh nghiêm trọng này.
Tội Gây rối trật tự công cộng (Điều 318): Áp dụng khi hành vi sử dụng dao, hung khí gây mất an ninh nơi công cộng nhưng chưa xác định rõ đối tượng tấn công cụ thể.
Sự phân biệt này giúp xử lý đúng bản chất nguy hiểm của hành vi. Việc chuẩn bị hung khí để nhắm vào một cá nhân cụ thể được coi là mối đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, do đó hình phạt sẽ nghiêm khắc hơn nhiều so với hành vi gây rối chung chung.
Lời kết: Thượng tôn pháp luật từ những điều nhỏ nhất
Những giải đáp từ Công văn số 250 và các Nghị quyết mới của Tòa án Tối cao không chỉ là kim chỉ nam cho các cơ quan tố tụng, mà còn là kiến thức thiết thân giúp mỗi người dân tự bảo vệ mình. Việc hiểu rõ ranh giới pháp lý giúp chúng ta ứng xử chuẩn mực, tránh được những hệ lụy đáng tiếc từ sự thiếu hiểu biết.
Trong một xã hội thượng tôn pháp luật, kiến thức chính là lá chắn vững chắc nhất. Bạn đã sẵn sàng cập nhật những thay đổi này để bảo vệ quyền lợi của chính mình và người thân trong các giao dịch và sinh hoạt hàng ngày chưa?
Tải về công văn giải đáp của Tòa án Tối cao: cv-250-tandtc
Nếu cần hỗ trợ tư vấn pháp lý và thực hiện các thủ tục liên quan về các tranh chấp Dân sự. Quý khách hàng vui lòng liên hệ Luật Nam Sơn LST hoặc Luật sư Nguyễn Thành Trung (Ls Trung) thông qua đội ngũ hỗ trợ:
1. Thư ký Tình: 0985 536 299
2. Trợ lý Hoàng: 0965 455 832
3. Trợ lý Hồng Anh: 0966 651 840
4. Thư ký Nguyệt Hà: 0386 912 828
5. Thư ký Hồng Hà: 0933 340 866
📱 Fanpage: NAM SƠN LST Law Firm
📌 Lưu ý: Vui lòng liên hệ qua điện thoại để được hỗ trợ nhanh chóng (không tiếp nhận tư vấn qua Messenger).
Trân trọng./.
